दशावतार

 

अत्यंत सुंदर कल्पना आणि मांडणी, एखाद्या ज्वलंत विषयाला सर्व बाजूंनी कसा न्याय द्यायचा हे या चित्रपटाने दाखवलं. या चित्रपटाने कोकणच्या समस्या ,फक्त एक प्रदेश निसर्गाचा भाग म्हणून दाखवलेल्या नाहीत तर, बाबुली, माधव, सरपंच,पोलिस या सर्व व्यक्तिरेखांमधून त्या त्या पिढीतील आणि त्या वयाच्या जनतेच्या प्रश्नांना हात घातलाय.

 म्हाताऱ्या माणसांची कोकणी संस्कृती, निसर्ग, पंचमहाभूतं या सर्वांविषयी असणारी श्रद्धा, कृतज्ञता आणि सद्य स्थितीत त्यांचा चाललेला ऱ्हास ,त्यामुळे होणारी त्यांची घालमेल तर दुसरीकडे आपल्या पालकांबद्दल तितकीच काळजी असलेली पण मोठी स्वप्न मनात बाळगून राहणारी तरुण पिढी यांच्यातील द्वंद्व सुरवातीला उत्तम रेखाटलं आहे. त्याचबरोबर प्रगतीच्या नावाखाली भस्मासुराप्रमाणे नैसर्गिक संपत्ती लाटू पाहणारे महत्त्वाकांक्षी उद्योजक, पैसा आणि बळाचा वापर करून कोणत्याही थराला जाऊ शकतात याचं भीषण वास्तव देखील हा चित्रपट समोर आणतो.

 त्याचबरोबर प्रशासनाचा नाकर्तेपणा, महसूल कमावण्यासाठी उद्योजकांपुढे प्रशासन कसं झुकतं याचं देखील एक योग्य प्रतिबिंब चित्रपटात दिसतं.  शेवटी चित्रपटाने शाश्वत विकासावरती महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले आहेत. चित्रपटाचा शेवट थोडा ' कांतारा ' ह्या चित्रपटात दिलेल्या संदेशाशी मिळता जुळता वाटला. फरक एवढाच की, कांतरा ने जो एकजुटीचा संदेश अव्यक्त स्वरूपात दिला, त्याला इथे जनतेच्या आवाजाच्या निमित्ताने वाचा फोडलेली दिसते.

 फक्त काही महत्त्वाच्या गोष्टी निर्मात्यांच्या आवर्जून लक्षात आणून द्याव्याशा वाटतात. पहिली म्हणजे चित्रपटाला subtitles आहेत असं सांगून देखील ते काल चित्रपटात दाखवले नव्हते. (हा चित्रपट मी बंगळूरु मध्ये पाहिला)हा संदेश जर खरंच इतका महत्त्वाचा आहे आणि आपली कला, संस्कृती, आपलं कोकण जर कांतारा प्रमाणेच देशभर किंवा जगभर पोहोचवायचं असेल तर production house ने ही जबाबदारी घ्यायला हवी ना? त्याच बरोबर काही व्यक्तिरेखांसाठी निवडलेले कलाकार थोडेसे कमी प्रभावी वाटले. Cinematography च्या दृष्टीने दिलीप प्रभावळकर आणि जंगलातील scenes सोडता पूर्ण गाव आणि तेथील राहणीमान दाखवताना कुठेतरी धुसरता आल्याचं जाणवलं. 

पण शेवटी, हा चित्रपट पाहून जगभर चाललेल्या पर्यावरण चळवळींची आठवण झाली आणि ' कोकणी रानमाणसाने ' मांडलेल्या economics of happiness ही संकल्पना ,हा चित्रपट कसा मांडू पाहतोय हे लक्षात आलं. विकासाच्या नावाखाली कोकणातील जंगलतोड हा मुद्दा आहेच पण चित्रपटात दाखवल्याप्रमाणे तेथील अशी अनेक कातळशिल्प नाहीशी करून खनिजं काढण्याचं काम सुरु आहे.

 हा आपल्या धर्म आणि संस्कृतीवर प्रत्यक्ष वार नाहीतर मग अजून काय? असा प्रश्न पडतो. 

१५ वर्ष सत्तेत असलेलं हिंदुत्ववादी सरकार आणि त्यांचे मुख्यमंत्री एकीकडे म्हणतात की ,हिंदू धर्म हा केवळ धर्म नसून way of life आहे, एक जिवंत पुरातन संस्कृती आहे. मग प्रश्न पडतो की ,तरुणांना स्वप्न दाखवून, म्हाताऱ्या माणसांना शाश्वत विकासाची अमिषं दाखवून हे सरकार, हे असलेलं निसर्गधन आणि शेकडो वर्षे आधी कोरलेली संस्कृतीची ओळख पुसून  कोणाचं स्वप्न साकारतंय? त्यांनी निवडून दिलेल्या जनतेचं, की निवडणुकीला मदत करणाऱ्या उद्योगपतींचं? याकडे कोकणातीलच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रातील जनतेने गांभीर्याने बघितलंच पाहिजे. 

आमच्या economics मध्ये Marxist philosophy चा  खूप मोठा वाटा आहे. तसा एरवी मी त्याचा मोठा समर्थक किंवा चाहता नाही. पण हा चित्रपट पाहून आणि एकंदर कोकणातील परिस्थितीचा विचार करता, रोगन आणि हरमन डेली ने मांडलेली de-growth theory पटायला लागते. ही संकल्पना थोडक्यात असं सांगते की, शाश्वत विकासापेक्षाही कधीतरी विकास थांबवणं पण महत्त्वाचं आहे. आपल्याला एक चांगलं आयुष्य जगण्यासाठी ,नेमका किती विकास गरजेचा आहे याचं मोजमाप करण्याची वेळ आता आली आहे. नाहीतर अती झालं आणि हसू आलं अशी गत होऊन आपल्या महत्त्वाकांक्षी विकासाला समाधी मिळाल्याशिवाय राहणार नाही. 

सरते शेवटी एवढच उमगले की, सरकार, नेते, प्रशासकीय अधिकारी या सर्वांपेक्षा सामान्य माणूस खूप ताकदवान आहे. त्याने त्याचं विश्वरूप योग्य ठिकाणी समाजभान ठेवून दाखवलं तर मोठ्यातील मोठ्ठं प्रस्थ किंवा संस्था यांना नमतं घ्यावच लागतं. त्यामुळे जनतेने या सगळ्या व्यवस्थेपलिकडे जाऊन विचार केला पाहिजे आणि हे धर्मयुद्ध स्वतःच लढायला हवं.

वरद सहस्रबुद्धे

१७/०९/२०२५

कुठवर साहू घाव शिरी !

सरणार कधी रण प्रभू तरी ; कुठवर साहू घाव शिरी!

गानसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांच्या आवाजातलं आणि थोर कवी कुसमाग्रज यांनी रचलेलं हे गाणं अंगावर शहारे आणणारं असच आहे! स्वामीनिष्ठेचा, त्यागाचा, न्याय हक्कांसाठी लढण्याचा आणि शौर्य, पराक्रमाचा ठसा मनामनात उमटवणारी ती घटना होती. त्या रात्री नरवीर बाजीप्रभू देशपांडे आणि बांदल सेनेनी केवळ घोडखिंड पावन केली नाही, तर ज्या ज्या मनात स्वराज्याच्या अस्तित्वाबाबत, त्यातील मावळ्यांच्या धैर्याबाबत, महाराजांच्या युक्तीबाबत शंका होती, ती देखील दूर करून पवित्र केली.

आज जेव्हा महाराष्ट्रात जवळ जवळ सगळीकडे रेड अलर्ट घोषित केला आहे. मोठ्या प्रमाणमध्ये गावांचा संपर्क तुटला आहे, रस्ते बंद आहेत. अशावेळी कोणतेही पक्के रस्ते नसताना डोंगर दरीतून वाट काढत झुंजणाऱ्या या शुरांचा खरंच हेवा वाटतो. या परिस्थितीत देखील त्यांनी युद्धं कशी जिंकली असतील आणि लढा कसा दिला असेल ही वाखाणण्याजोगी गोष्ट आहे.

 अर्थात यात अनेक घटक आहेत. सर्वप्रथम स्वामीनिष्ठा आणि सवंगड्यांवर असणारा प्रचंड विश्वास, त्याच बरोबर एकच लक्ष्य ते म्हणजे स्वराज्य आणि जनसामान्यांची सुरक्षा आणि प्रगती कारण केवळ स्वराज्य असून चालत नाही ते चालवायला सुराज्य ही असावं लागतं. दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या सगळ्यामध्ये जनतेला जागृत करणं व त्यांच्या न्याय हक्कांसाठी आत्मनिर्भर होण्यास मदत करणं हा ही एक प्रमुख अट्टाहास होता.

आज बाजीप्रभू आणि बांदल सेनेला तोंड द्यावं लागलं तशी परिस्थिती नसेल कदाचित पण आज असे अनेक  सामाजिक आणि वैयक्तिक प्रश्न आहेत, जे आपल्या सर्वांना भेडसावतात मग ती समाजातली कटुता असो वा बाहेर सतत बदलणारी राजकीय परिस्थिती आणि त्यात घेतलेल्या महत्त्वाकांक्षी निर्णयांमुळे होणारा त्रास. किंवा वैयक्तिक पातळीवर शिक्षणाची चांगली संधी इतरांच्या अपेक्षा चांगल्या नोकरी किंवा व्यवसायाची शाश्वती अशा अनेक प्रश्नांनी विचारात पडायला होतं आणि सध्या महामारी नंतर रोज येणारे अनिश्चिततेचे वार बघून हेच म्हणावसं वाटतं की “कुठवर साहू घाव शिरी!!!”

पण ज्या वेळी महाराजांनी विशाळगड गाठला, त्यावेळी मिळालेल्या मुक्ततेमधून जणू बाजीप्रभूंचा पुनर्जन्म झाला आणि ते लाखोंचे प्रेरणा स्थान म्हणून सदैव जिवंत राहिले. त्याच प्रमाणे अगदी प्राणांची आहुती द्यायची वेळ आली नाही, तरी या संकटांमधून सुटका ही नक्की होईल आणि एक ना एक दिवस यश हाती येईल  तेव्हा आयुष्याला मिळणारा पुनर्जन्म हा कैक पटीने सुखावह असेल. पण यात अजून एक गोष्ट लक्षात ठेवण्यासारखी ती म्हणजे हे कष्ट केवळ आत्मप्रगतीसाठी नसावेत, तर ते सर्वप्रथम राष्ट्राच्या प्रगती साठी व समाजकल्याणााठी असावेत आणि त्यातून होत जाणारा विकास म्हणजेच आत्मप्रगती समजावी. आज वैयक्तिक आणि सामाजिक पातळीवर होणारी अशी अनेक अदृश्य आक्रमणे आपण एकीने आणि नेटाने थोपवून धरली, तर राष्ट्र सर्वोच्च स्थानी पोहोचल्याशिवाय राहणार नाही आणि पर्यायाने एक चांगला समाज आणि व्यक्ती या राष्ट्रात घडतील, हीच आजच्या दिवशी हसत हसत रणी प्राण अर्पण करणाऱ्या या वीरांना आणि त्यांनी आपल्यासमोर कृतीतून ठेवलेल्या या अदर्शांना खरी आदरांजली....

हर हर महादेव! जय हिंद!

A Reaction in haste or a patient Response what turns out to be a Game Changer!

“The natural human response is to react but to take complete ownership takes courage.” When confronted with any situation a person instinctively reacts to it, but to take a minute and think about how to respond takes strength of the mind which requires courage. 

There are these numerous day to day events where we humans tend to react or respond . Well but what do we do when we actually react or respond? 

 Reacting or a reaction is an instinctive reply mostly reciprocal or in opposition to a certain situation or person. Whereas a Response which is technically a reaction is quite an engineered reply produced for a positive or negative outcome. Reaction is quite emotional but response takes into account emotional intelligence. Many times we humans often express ourselves in reply to a certain stimulus. This, a number of times, is instantaneous, to take an example let us consider a random argument between two young groups, here people try to bombard or enforce their thoughts on others and they merely react to the situation , the long term repercussions of the same aren’t taken into consideration. Responding or a response is way different, when one responds he or she is conscious of the fact that they are responding to a certain situation in a certain way, which makes the person more responsible. Reaction in most of the cases is not properly studied or consciously thought and hence, reaction doesn’t hold the weightage of responsibility. Whereas, a response that is calculated and well thought of, it carries the weight of your thought behind it. In lasting terms, reactions do not account for your actions whereas responses have long term effects on you as well as others.

The basic difference between reacting and responding is the thought that goes behind each action. In a situation which might be frustrating for a person, reaction would mean your immediate way to deal with it; which usually includes an outburst, a tantrum or the sorts. These reactions help you deal with your immediate emotions but a lot of the time, we regret our outbursts and they may as well hurt the others involved in the situation. If you control your reaction, think about the situation with a calm, sound mind, you realize that an this sort of immediate reaction hardly has better outcomes ahead, instead may end screwing up things. Instead thinking about it calmly, and responding to it responsibly will not only help you deal effectively with the situation but also save you from causing unnecessary conflicts. This though takes a lot more courage because everyone has a natural tendency of giving quick replies but especially in these kind of situations to hold back the ego and respond in correct manner makes one stand out from others.

Reactions often pertain to  propagating a certain agenda. In many political debates we often see that not only the political parties but news channels too propagate  political propaganda. This although does not require any strength, here one can simply oppose for the sake of opposing and spreading hatred. On the contrary in constituent assembly when a certain bill is put forth for discussion by government it is not just opposed but thoroughly studied and corrected by the opposition party. Here some responsible members don't merely react and oppose but actively respond to the point of discussion. Along with it the government also shows equal courage to accept the flaws and rectify them hence due to responsibility shown by both the sides it helps to arrive at a conclusion in the end of a successful debate. Or else we all know how the illogical arguments lead to hours of pointless debate and hence no conclusion is adopted letting the issue put forth to remain unanswered. 

Peeping into the current pandemic situation, there have been a lot of reactions and responses and difference between the two terms has been clearly observed. Initially the fear reaction caused a lot of chaos over the nonsensical and unnecessary rumors.  But a few  chose to respond instead of reacting; instead of letting rumors get them down they chose to stand up and fight the situation to help the society. Here too the response can be seen as not only a constructed reaction but a continuous process of dealing with a tough situation. 

Reactions, or rather instant reactions, have started a new culture in modern society, namely 'the cancel culture'. Without knowing a person’s entire story, understanding their situation, a single action/statement of him or her  is held accountable and the person is more or less banished from the society, made an outcast, “cancelled”. Most of the times, on social media, certain influencer or celebrity doesn't even do the things they’re accused of, but based on mere rumors or half known truths, cancelling the person entirely turns out to be a rash reaction which might or rather does ruin his/her life. Instead taking into account the other side of the person and understanding the person’s case will help in better understanding of people, though to bring about such change through appropriate response requires a positive attitude and honesty. This is not only related to the cancel culture but many other social issues too, here if we decide to keep an optimistic approach and try to maintain a public consensus then it may bring us to solutions of many problems and help us in making progress as a society.

Here it is important to know that as we consciously construct our responses yet sometimes they too may have several adverse effects,  but as it is well thought of it may just not put you in the bigger complications. It is indeed true that in a world where speed is everything reactions are tend to be frequently used than responses, but when thought of long run the responses help us to stay on track and grow as an individual because what is produced instantly perishes early too, but something which is constructed with appropriate approach and persistent efforts has endurance. For the very same reason it is considered courageous. We can't choose the situation but the only choice between reaction or response to it remains with us!

MASSACRE 2020

    2020 the year of odds. The year of miracles. The year of miseries. The year of togetherness. The year of PANDEMIC. 

2020 has been the atrocious nightmare humankind has ever seen. We all came into 2020 with our sky high passions and dreams and looked forward to accomplishing them as well. But this year had some other plans. With the news of novel Corona Virus out in Mid December of 2k19. The world utterly neglected it as any other flu. But Covid19 started to show it's real colours in the month of February. With the Virus spreading rapidly as nothing. Many giant economies were forced to lock down there countries till indefinite period. So as happened in India . Just when the country had prepared itself to a start of new chapter having an eye on many supreme and ambitious projects, it had to lay down all its developmental plans and shift back to improving basic healthcare and hygiene amenities. Indeed for Government it was a wakeup call that before we dream of expanding the economy as a developing country it is immensely necessary to invest and improve the social infrastructure of the country.

The story in the lockdown came down one of the most brutal massacres that ever happened.Rich saw a incorrigible loss in their assets. Middle class was forced to leave homes for the purpose of livelihood. And this caused the mass spread of virus. People were brought to death irrespective of all religions, cultures, economic class . Pandemic storms hit the life security and job security of people, academic future of thousands of pupils and their dreams of good careers were shattered. With all this the biggest problem lied with the poor , migrant workers and all of those in the most vulnerable sector of the society. No permanent house, and nil income made them difficult to even survive two meals a day and indirectly this situation made life difficult than death. This mass destruction made society impuissant to the condition of pandemic. But as they say tough times call for tough measures, executed through compassion and empathy. In the later half of year all the nongovernmental organisations,frontline warriors and the real heroes from the reel world stepped up to lift their brothers and sisters from this state of havoc. 

This later half of 2k20 was quite a bit full of surprises.The trends of DALGONA, BINOD ruled the meme community. Later the train slowly started to return on track. With the emotion of ATMANIRBHAR the nation stood up to move ahead elapsing the all the hardships.

All in all this year taught us to take the leap of faith for us for everyone and always find the silver line of opportunities in the fog of uncertainties. It taught us the identity of true faces in difficult times. 2020 made us follow our passion rather than running in the rat race. This year made us slow down and look beneath our inner self and connect to what really satisfies our soul. Year made us learn many things I.e it made us realise that at any point of life just have the urge to learn more and more things, technologies, experiences. Never ever stop the inflow of knowledge it makes you more and more prosperous. Despite crossing all the limits of weirdness the cessation of this year has boosted up our confidence to step up to any sort of challenges in upcoming future and excel in it with sheer confidence and continuous efforts. !!! With all the positives and the fresh approach with belief in us and the society to stand up as one. I wish a very happy and safe here. We believe and continue to proceed onwards and upwards !! 

If you like this blog  do LIKE , SHARE and FOLLW.  Also leave your valuable comments in COMMENT BOX. 

Post concept &illustration by:- 

Shardul. V. Sahasrabudhe 

Credits:-

https://www.thesaurus.com/

भाग-३ सोशल मीडिया संधी आणि फायदे

 

मागील भागात आपण सोशल मीडियाचा तरुणाई वर असलेला प्रभाव आणि त्याची कारणं बघितली.  त्याचबरोबर  आपण  काही  उदाहरणं बघितली ज्यामध्ये  या सोशल  मीडियाचा  विविध क्षेत्रांमध्ये वापर केला जातो.

या भागामध्ये आपण अशाच सोशल मीडियावरील संधी आणि त्याचे फायदे याबद्दल  माहिती घेणार आहोत.

सोशल मीडिया हे माध्यमच एक जादुई  वरदान आहे असं म्हंटलं तर ते वावगं ठरणार नाही. आजच्या काळात एकही गोष्ट अशी नाही जी आपण सोशल मीडिया व अनेक नेटवर्किंग साईट्स चा वापर करून घरबसल्या करू शकत नाही!

1. सोशल मीडियाने जगाला आपलंसं केलं आहे.त्यामुळे आपले विचार, कल्पना जगात कोठेही  पोहोचवता येतात. तसच याद्वारे अनेक नवीन व उपयुक्त ओळखी निर्माण होतात.
2.  सोशल मीडियाने शिक्षण क्षेत्रात एक आमूलाग्र बदल घडवून आणला आहे.  आजच्या मुलांना फक्त पुस्तकी ज्ञान नव्हे तर ज्यांनी या क्षेत्रात एक वेगळीच उंची गाठली आहे त्यांच्या अनुभवाचे बोल मुलांपर्यंत सहज पोहोचू शकतात व त्यामुळे त्यांना करिअर निवडीच्या गोंधळात एक दिशा प्राप्त होते व ते यशस्वी होतात. हे सगळं ज्ञान अगदी माफक दरात म्हणजेच इंटरनेट चा खर्च सोडल्यास अगदी मोफत उपलब्ध होत आहे.
3. सोशल मीडिया हा फक्त मुलांसाठीच नव्हे तर ज्येष्ठ किंवा वयोवृद्ध लोकांसाठी देखील तितकाच उपयुक्त आहे. आत्ताचंच उदाहरण घ्यायचं झालं तर लॉकडाऊन च्या काळात बऱ्याच एकट्या राहणाऱ्या वृद्धांना किंवा वृद्ध जोडप्यांना याच सोशल apps मुळे गरजूंपर्यंत किराणा, भाजीपाला, औषधं या गरजेच्या वस्तू वेळेत व सुखरूप पोहोचू शकल्या. अशा परिस्थितीत सोशल  मीडिया हा अडचणीच्या वेळी मदतीसाठी धावून येणारा सोबतीच म्हणावा लागेल.
4. फक्त मदत व माहिती साठीच नव्हे तर  आपला व्यवसाय वाढवण्यासाठी देखील सोशल नेटवर्किंग साईट्स उपयोगी पडतात. याच सोशल साईट्सचा वापर करून व्यवसाय जागतिक पातळीवर नेता येतो. यातला आणखी एक फायदा म्हणजे, यामुळे आपण व्यवसायात नफा तर कमवतोच, पण त्याचबरोबर आपला व्यवसाय अगदी कमी खर्चिक होतो.
   
   
   
5. सोशल मीडिया हा विविध NGOs, तसच अनेक सामाजिक संस्थांसाठी देखील एक मदतनीस म्हणून काम करतो. याद्वारे समाजातील गरीब, वंचित लोकांपर्यंत सहज मदत पोहोचू शकते. ती मदत आर्थिक असो वा वस्तू स्वरूपातील, आपण ती घरबसल्या अशा लोकांपर्यंत पोहोचवू शकतो. त्यामुळे सोशल मीडिया हा “एकमेकां सहाय्य  करू अवघे धरू सुपंथ!” ही उक्ती खरी करण्यात एक मोलाचा वाटा उचलतो असच म्हणावं लागेल.
6. सोशल मीडियाचा आपण प्रबोधनासाठी वापर करून समाजातील  अनेक अनिष्ट प्रथांवर बंधनं आणू शकतो व त्यामुळे त्रस्त असलेल्या अनेक जमातींना आपण मुख्य प्रवाहात आणून त्यांच्या आयुष्यात सुधारणा घडवू शकतो.
7. सोशल मीडियाने सामान्य लोकांचीच नव्हे तर सरकारची देखील तितकीच मदत केली आहे.याच्या मदतीने हेरगिरी करून देशावर होणाऱ्या आकस्मिक व अप्रत्यक्ष आशा cyber हल्ल्याला रोखता येऊ शकते, व शत्रूच्या नापाक इराद्याला आळा घालता येतो.

 हे तरी खरंच आहे की सोशल मीडिया हा आपल्या सर्वांसाठीच एक वरदान ठरत आहे. त्याचा उपयोग गरीब-वंचितांपासून ते सर्वसामान्य, व्यापारी व सरकारपर्यंत सर्वांनाच झाला आहे. पण आपण हे देखील लक्षात घेतलं पाहिजे की सोशल मीडिया हे एक तंत्रज्ञान आहे आणि त्याचा वापर जसा चांगल्या कामांसाठी होतो तसाच तो वाईट कामासाठी देखील केला जाऊ शकतो. काही समाजकंटक याचा गैरवापर  देखील करत आहेत हे नक्कीच, पण आपण  एखाद्या गोष्टीचा उपयोग कशासाठी आणि कोणत्या हेतूने करावा हे आपण सद्सद्विवेक बुद्धीने विचार केल्यास आपल्याला नक्की लक्षात येईल. बाकी सुज्ञास आणखी काय सांगणे ! 

सोशल मीडिया चर्चा आणि संभ्रम या लेखनमालेतील शेवटचा भाग तुम्हाला आवडला असेल तर नक्की मला आपल्या प्रतिक्रिया COMMENT BOX मध्ये कळवा ! त्याचबरोबर  माझा ब्लॉग जास्तीत जास्त SHARE करा !आणि नवीन   ब्लॉगच्या UPDATES साठी माझ्या ब्लॉगला FOLLOW करा !

Credits:-

Google-social media- images.

भाग-२ सोशल मीडिया आणि तरुणाई

 

  

मागील भागात आपण सोशल मीडियाबद्दल थोडीशी माहिती घेतली. पण जाता जाता आपल्याला एक प्रश्न पडला होता. तो म्हणजे; 

अशा या बहुपयोगी आणि कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीसाठी खुल्या असलेल्या सोशल मिडीयाकडे सर्वात जास्त प्रमाणात तरुणाईच का बरं आकर्षित झाली??? 

त्यामागची काही कारणं आपण या भागात समजून घेऊ.

युवा वय किंवा कुमारवय हे वयच ताण तणाव किंवा वादळाचं वय म्हटलं जातं. या वयात मुलामुलींमध्ये अनेक शारीरिक व मानसिक बदल होत असतात. त्यामुळे मनात विचारांची प्रचंड खळबळ माजलेली असते. “लाथ मारेन तिथे पाणी काढेन!” असा दांडगा उत्साह असतो. एखादी गोष्ट किंवा बऱ्याचदा मनात आलेली तीव्र भावना कोणापाशी बोलून दाखवावी हे कळत नसतं.  अशावेळी आपल्याबरोबरच्या, समवयस्क व्यक्तीला आपलं हे बोलणं पटेल आणि आपल्या मनाचं समाधान होईल असं तरुणांना वाटू लागतं. पण दरवेळी तो माणूस आपल्या समोरच असेल असं काही नाही किंवा काहीवेळेस फोन वर नीट बोलताही  येत नाही अशावेळी whatsapp, facebook, इ. सारख्या सोशल नेटवर्किंग साईट्स कामी येतात आणि म्हणूनच मुलांची पसंती याकडे जास्त पहायला मिळते.

यामध्ये आणखी एक सर्वात महत्वाचं  कारण म्हणजे  तरुणांची असलेली ‛grasping power’ म्हणजेच ‛आकलनशक्ती’, ही इतर  वयातील माणसांपेक्षा अधिक  असते . म्हणूनच कोणतंही  ज्ञान किंवा नवीन  तंत्रज्ञान आत्मसात करण्याची किंवा शिकण्याची प्रवृत्ती तरुणांकडे जास्त  पहायला मिळते. त्यामुुळेच काळाच्या ओघात विकसित झालेल्या नवीन गोष्टींशी तरुणाई लवकर जुळवून घेऊ शकते.

त्याचबरोबर या वयात ‛peer pressure’  हाताळणं ही एक अतिशय अवघड गोष्ट असते.  आपल्या ‛friend circle’ मध्ये  एखादी गोष्ट चर्चेत असेल तर त्याचा परिणाम साहजिकच त्या समूहातील प्रत्येक व्यक्ती वर होतो. त्यामुळे ती गोष्ट निश्चितच करावीशी वाटते. मग ते कोणताही ऑनलाइन गेम खेळणं असो अथवा अन्य उपकरणांंचा वापर असो जिकडे समूहाचा कल,  त्याच गोष्टी समूहाच्या प्रभावाखाली येऊन एखादा तरुण करू पाहतो. म्हणून तरुणाई सोशल मिडियाकडे वळण्याचं हे एक कारण असू शकतं.

peer pressure बरोबरच या वयात  तरुण पिढीमध्ये ‛spotlight syndrome’ दिसून येतो. म्हणजे या वयात मुलामुलींना आपण सतत चर्चेत राहावं असं वाटत असतं.तसंच सर्वांचं सतत आपल्याकडे लक्ष आहे असं तरुणांना वाटत असतं. त्यामुळेच आपण  सर्वांमध्ये ‛trending’ कसे राहू याचा प्रयत्न प्रत्येक तरुण करत असतो. मग ट्रेंड म्हणून एखादी गोष्ट पोस्ट करणं असो वा फक्त ट्रेंड म्हणून एखादी सिरीज बघणं अथवा ऍप  वापरणं असो  सतत चर्चेत राहण्यासाठी तरुण हे सर्व करू पाहतात.

सोशल मीडियामुळे हल्लीचं जग खूप जवळ आलंय. आपण घरबसल्या आपल्या मनातील एखादी गोष्टं जगाच्या पाठीवर कोठेही याद्वारे पोहोचवू  शकतो. याच संधीचा फायदा अनेक तरुण व्यावसायिक आपला व्यवसाय वाढवण्यासाठी करून घेताना आपल्याला पाहायला मिळतात. मग ते अगदी ‛e-commerce’ असो वा ‛digital marketing’. हे तरुण याच सोशल मीडियाच्या माध्यमातून आपली उत्पादनं किंवा सेवा जगाच्या पाठीवर कुठेही पुरवू शकतात आणि त्यातून त्यांना प्रचंड नफा देखील मिळतो. त्याचबरोबर पदवी शिक्षण घेणारे विद्यार्थीसुद्धा  अनेक सोशल नेटवर्किंग  तसंच informative साईट्स चा आधार घेतात. यामधून ते अनेक तज्ज्ञांची ‛lectures’  किंवा ‛seminars’ घरबसल्या attend  करू शकतात. यामुळे त्यांंना फक्त पुस्तकी ज्ञान न मिळता व्यवहार ज्ञान देेखील प्राप्त होते. तसच शिक्षणानंंतरच्या अनेक व्यावसायिक व अर्थार्जनाच्या संधींबाबत त्यांना माहिती मिळते. म्हणूनच या तरुणाईला सोशल मीडिया आपलासा वाटतो.

ही आणि अशी बरीच ‛चांगली- वाईट’ कारणं आपल्याला देता येतील की ज्यामुळे आजची तरुणाई सोशल मिडीयाकडे जास्त वळते. त्याचे फायदे आणि तोटे  देखील बरेच असू शकतात.त्याचबरोबर त्याचे अनेक चांगल्या व वाईट गोष्टींसाठी देखील वापर होऊ शकतो. पुढच्या भागात आपण पाहणार आहोत सोशल मीडियामधील संधी आणि दुरुपयोग; याबद्दल आपण पुढच्या भागात  चर्चा करणार आहोत.

माझा हा ब्लॉग तुम्हाला आवडला असेल तर  जास्तीत जास्त SHARE  करा ! त्याचबरोबर नवीन ब्लॉगच्या UPDATES साठी माझ्या ब्लॉग ला FOLLOW करा !  आणि या विषयावर आपली काय प्रतिक्रिया आहे ती मला COMMENT BOX  मध्ये नक्की कळवा !

 

भाग १- सोशल मीडियाची ओळख

 

“या सोशल मीडियामुळे पार  बिघडत चालली आहेत आज कालची पोरं !"  “नुसत्या त्या सिरीज,युुु ट्यूब,आणि अखंड  सोशल  साईट्स वर पडून असतात!"

पण फक्त हे सगळं म्हणजेच सोशल मीडिया का?  नाही!  मग नेमकं सोशल मीडिया म्हणजे काय ?

मीडिया म्हणजेच माध्यम.  एक असं माध्यम जे 

व्यक्ती-व्यक्तींमधील संवाद वाढवण्यास मदत करतं, जे समाजातील अनेक समस्यांवर चर्चेच्या रूपाने एक चांगला उपाय शोधण्यास मदत करतं, लोकांना एकटेपणा भासू न देण्यासाठी जे अनेक प्रकारच्या मनोरंजनाच्या संधी उपलब्ध करतं . थोडक्यात  माणसाला आपल्या भावना, विचार, इ.  सर्वांसमोर मांडण्यासाठी  जे व्यासपीठ उपलब्ध होतं ते  म्हणजे मीडिया. त्याचप्रमाणे सोशल मीडियाची जर व्याख्या करायची झाली तर ती अशी होईल ; 

“एक माध्यम जे समाजातील विविध स्तरांवरील लोकांची एकजूट करते तसेच ज्याद्वारे व्यापार, विचार आणि कलात्मकतेच्या देवाणघेवाणीच्या अनेक संधी उपलब्ध होतात व समाजातील अनिष्ट  रूढी-परंपरा, वृत्ती , विचार ह्यांचे चर्चात्मक प्रक्रियेने निरसन करता येते तसेच जनसमूहात शांततेचे वातावरण प्रस्थापित करण्यास जे मदत करते, आणि सर्वांची एकजूट करून एक वैश्विक कुटुंब जे निर्माण करतं ते  म्हणजे सोशल मीडिया" होय .

ह्याची सुरुवात झाली ती वृत्तपत्रांपासून. त्यानंतर जस-जसं  तंत्रज्ञान विकसित होत गेलं, तशी रेडिओ वर प्रसारण केंद्रे विकसित झाली. भारतात पाहिले आकाशवाणी केंद्र अर्थात ‛इंडियन ब्रॉडकास्टिंग कंपनीचे'  ‛नभोवाणी' हे रेडिओ केंद्र १९२७ साली सुरू झाले. मग पुढे जसजसे तंत्रज्ञानाच्या शाखेत नवनवीन शोध लागत गेले तशी माध्यम  प्रसारणाची नवनवीन उपकरणे बाजारात आली.  पण या सगळ्यांमधून फक्त एकमार्गी प्रसारण व्हायचं.  द्विमार्गी व्हावा असा संवाद काही त्यातून घडत नव्हता. म्हणूनच कालांतराने व्हॉट्सअप, फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम, इ. सोशल साईट्स चा जन्म झाला. त्याचबरोबर अनेक T.V माध्यमातून  विडिओ चॅटद्वारे थेट संवाद साधण्याची संधी उपलब्ध होऊ लागली . मग यातून एखाद्या गोष्टीवर जनमत जाणून घेणं अगदी सोपं झालं तसच अनेक मैल दूर राहणाऱ्या माणसाचाही चेहरा बघणं तितकंच सोपं झालं. म्हणूनच या सगळयाचं एकत्रित रूप म्हणून सोशल मीडिया ‛आपल्या जीवनाचा अविभाज्य अंग’ झालं. 

मग या सोशल मीडियाशी  तरूणाईची जवळीक इतक्या पटकन व सहजतेने कशी झाली ?  ह्याचं उत्तर आपण पुढच्या भागात शोधण्याचा प्रयत्न करणार आहोत. 

माझा हा ब्लॉग तुम्हाला आवडला असेल तर जास्तीत जास्त शेअर करा व आपल्या प्रतिक्रिया comment box मध्ये लिहा. लवकरच दुसरा भागही प्रदर्शित करत आहे!!!